جوادی املی
جوادی املی

به گزارش صدانیوز، آیات ﴿تُعِزُّ مَن تَشاء و تُذِلُّ من تشاء﴾ یا ﴿ترزقُ من تشاء بغیر حساب﴾ نشان می ‏دهد که خداوند به هرکس که بخواهد عزّت عطا می ‏کند و هرکس را که بخواهد در ذلّت می ‏نشاند. همچنین آیه ﴿اِن الحکمُ اِلاّ للّه﴾ نشان می ‏دهد که جز حکم خدا حکمی نیست. در این میان این پرسش مطرح می شود که «بنده و عبد» چه نقشی در ذلّت و عزّت خود دارد؟

پایگاه اطلاع رسانی اسراء: آیات ﴿تُعِزُّ مَن تَشاء و تُذِلُّ من تشاء﴾[۱] یا ﴿ترزقُ من تشاء بغیر حساب﴾[۲] نشان می‏ دهد که خداوند به هرکس که بخواهد عزّت عطا می ‏کند و هرکس را که بخواهد در ذلّت می ‏نشاند. همچنین آیه ﴿اِن الحکمُ اِلاّ للّه﴾[۳] نشان می ‏دهد که جز حکم خدا حکمی نیست. در این میان این پرسش مطرح می شود که «بنده و عبد» چه نقشی در ذلّت و عزّت خود دارد؟

آیت الله العظمی جوادی آملی در پاسخ به این پرسش بیان می دارند: هیچ یک از این آیات، نقش انسان را در ذلّت یا عزّت خود نفی نمی ‏کند، زیرا آیه ﴿اِن الحُکم اِلاّ للّه﴾ به این معنی است که تنها حکم او نافذ است و حاکم سراسر جهانِ امکان خداست. این اصلی کلی است؛ ولی خداوند خود حکم کرد که اگر کسی تلاش و کوشش کند، عزیزش می ‏گردانم و اگر کوشش نکرد، از فیض من بهره ‏ای ندارد. این حکم خداست و بر این اساس فرمود: ﴿اِن عُدتم عُدنا﴾[۴] و ﴿اِنْ تعودوا نَعُدْ﴾؛[۵] بهشت و جهنم نیز بر اساس حکم خداست. کسی که ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد، اهل بهشت است و کسی که مسیر تباهی را طی کند، در دوزخ جای دارد. فراهم نمودن زمینه نیز بر اساس حکم خدا صورت می‏ گیرد، پس اگر کسی زمینه را فراهم کند، از رزق برتر و عزّت بیشتر برخوردار می ‏شود.

ایشان همچنین در بیان منظور آیه ﴿یضلّ من یشاء و یهدی من یشاء﴾[۶] تصریح داشتند: ظاهر آیه نشان می‏ دهد که خداوند هرکس را بخواهد هدایت، و هر که را بخواهد، گمراه می ‏کند. اما باید توجه داشت که هدایت دو قسم است: ابتدایی و پاداشی؛ هدایت ابتدایی یا عمومی سرمایه ‏ای است که خدای سبحان از راه درون (عقل و فطرت) و بیرون (وحی و نبوت) به انسان عطا کرده است. بر این اساس، خدا همه انسانها را با سرمایه‏ های درونی و بیرونی به راه راست هدایت کرده است. کسانی که این هدایت را مغتنم شمرده، به دنبال آن حرکت کرده‏ اند، از هدایت پاداشی خداوند برخوردار می ‏شوند و به معارف و فضایل الهی می ‏رسند.

معظم له ادامه دادند: اضلال یا گمراهی ابتدایی از صفات سلبیه است که در خداوند وجود ندارد و خدا هرگز کسی را گمراه نکرده و نمی ‏کند. خدایی که عقل و فطرت را از درون و عزیزترین مخلوقات خود، یعنی پیامبران و امامان معصوم(علیهم ‌السلام) را از بیرون، برای هدایت بشر فرستاده، هرگز کسی را گمراه نخواهد کرد. اگر کسی با همه این هدایتها به بیراهه برود، خداوند راه توبه و بازگشت را باز گذاشته و اگر با همه این وسیله‏ ها، باز هم به بیراهه برود، از آن پس، خداوند او را «اضلال» می ‏کند.

آیت الله العظمی جوادی آملی ابراز داشتند: البته باید توجه داشت که سخن فوق بدان معنی نیست که خداوند چیزی به عنوان ضلالت به او می ‏دهد، چون ضلالت امری عدمی است. اضلال، یعنی خداوند لطف خود را از او می ‏گیرد و او را به حال خود وا می‏ گذارد. آنگاه این شخص با شهوت و خشم خود تنها می‏ ماند و به هر سو که این دو بکشانند، پیش می ‏رود و به آسانی به گناه روی می ‏آورد. بر این اساس، هدایت ابتدایی مقابلی ندارد؛ یعنی خداوند بدون استثنا، همگان را هدایت کرده است و منظور از آیه ﴿یضلُّ منْ یشاءُ و یهدی من یشاءُ﴾، هدایت ثانوی (پاداشی) و ضلالت کیفری است.

ایشان ادامه دادند: ضلالت (کیفری) در مقابل هدایت ثانوی یا پاداشی قرار دارد، پس هدایت ابتدایی سرمایه ‏ای است که بدون استثنا به همه عنایت شده است و کسانی که از این هدایت استفاده می‏ کنند، از فیضی خاص به عنوان پاداش برخوردار می‏ شوند که همان هدایت پاداشی است: ﴿مَن یؤمن باللّه یهدِ قَلبهُ﴾[۷]، ﴿وَ اِنْ تُطیعوهُ تهتدوا﴾[۸] و ﴿و الذین اهتدوا زادهم هُدی و اتاهُمْ تَقواهُمْ﴾.[۹]

این گروه از پاداشی الهی برخوردار می‏ شوند و کارها را به آسانی انجام می‏ دهند؛ یعنی اگر در گذشته برای روزه‏ گرفتن یا اقامه نماز دچار سختی می ‏شد، اکنون به راحتی این امور را انجام می ‏دهد. همه اضلالها کیفری است؛ یعنی خداوند همه کسانی را که از هدایت ابتدایی یا عمومی پیروی نکردند، از هدایت پاداشی محروم کرده، به حال خود وا می ‏گذارد؛ در این حال، او با شهوت و خشم خود تنها می ‏ماند و علم او در حس، و عملش در شهوت محدود می ‏شود. البته به لطف الهی، این اضلال هم قابل جبران است و راه توبه همواره برای بنده باز است. او می‏ تواند از اضلال نجات یابد و در جرگه مؤمنانی که از هدایت ثانوی یا پاداشی برخوردار هستند، قرار گیرد. خدای سبحان در قرآن کریم می ‏فرماید: ﴿اِن عُدتُم عُدنا﴾[۱۰] و ﴿اِنْ تَعُودوا نعُد﴾.[۱۱]

منبع: کتاب نسیم اندیشه جلد ۱

[۱] ـ سوره آل عمران، آیه ۲۶٫

[۲] ـ آل‏عمران، آیه ۲۷٫

[۳] ـ سوره یوسف، آیه ۶۷٫

[۴] ـ سوره اسراء، آیه ۸٫

[۵] ـ سوره انفال، آیه ۱۹٫

[۶] ـ سوره نحل، آیه ۹۳٫

[۷] ـ سوره تغابن، آیه ۱۱٫

[۸] ـ سوره نور، آیه ۵۴٫

[۹] ـ سوره محمد، آیه ۱۷٫

[۱۰] ـ سوره اسراء، آیه ۸٫

[۱۱] ـ سوره‏انفال، آیه ۱۹٫


ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید